NEP: देशात लवकरच बहुपर्यायी शिक्षण पद्धतीचा पर्याय विद्यार्थ्यांसाठी खुला

म. टा. विशेष प्रतिनिधी, मुंबई

नव्या राष्ट्रीय शिक्षण धोरणाने दाखवलेल्या नव्या मार्गावरून चालणाऱ्या कॉलेजांच्या माध्यमातून आता शिक्षणसंधी अधिक विस्तारणार आहेत. देशात लवकरच बहुपर्यायी शिक्षण पद्धतीचा पर्याय विद्यार्थ्यांसाठी खुला होणार आहे. विविध शाखांच्या कॉलेजांचा समूह करून बहुपर्यायी समूह शिक्षणाला विद्यापीठ अनुदान आयोगाने मान्यता दिली आहे.

देशात २०२०मध्ये नवे ‘राष्ट्रीय शिक्षण धोरण’ जाहीर करण्यात आले. या धोरणानुसार खुल्या शिक्षणपद्धतीचा स्वीकार करत विद्यार्थ्यांना आकलन आणि आवड असलेल्या विषयांचे पर्याय घेऊन शिक्षण घेता येणार आहे. म्हणजेच विज्ञान शाखेत शिकणाऱ्या विद्यार्थ्याला संगीताचे शिक्षण घेता यावे, तसेच संगीतात पदवी घेत असताना गणिताचेही शिक्षण घेता यावे, अशी संकल्पना यामध्ये मांडण्यात आली आहे.

याच्या अंमलबजावणीसाठी सध्याच्या प्रचलित शिक्षण पद्धतीत आणि व्यवस्थेमध्ये काही महत्त्वाचे बदल अपेक्षित आहेत. त्यादृष्टीने आयोगाने काही मार्गदर्शक सूचना जाहीर केल्या आहेत. त्यानुसार विविध विषयांचा अभ्यासक्रम शिकवणाऱ्या उच्च शिक्षण संस्था आता एकत्रित येऊन शिक्षण देऊ शकणार आहेत. यासाठी या शिक्षण संस्थांचे समूह विद्यापीठ अथवा समूह शिक्षण संस्था उभ्या केल्या जाणार आहेत.

याबाबत ‘उच्च शिक्षण संस्थांचे बहुपर्यायी शिक्षण संस्थांत रूपांतर करण्याच्या मार्गदर्शक सूचनां’चा मसुदा आयोगाने मागील महिन्यात जाहीर केला होता. यावर आता अंतिम शिक्कामोर्तब करण्यात आले असून शुक्रवारी हा निर्णय जाहीर करण्यात आला. यानुसार राज्य सरकार आणि विद्यापीठ योग्य ते नियम आणि धोरण आखू शकणार आहेत.

असे असेल स्वरूप
एकाच शिक्षण संस्थांचे इंजिनीअरिंग कॉलेज, विज्ञान, कला, वाणिज्य कॉलेज अशा संस्था एकत्रित येऊन विद्यार्थ्यांना अध्यापन करू शकणार आहेत. इतकेच नव्हे तर दोन भिन्न व्यवस्थापनाच्या शिक्षण संस्थाही एकत्रित येऊन हे बदल करू शकतील. या बदलामुळे विद्यार्थ्यांना बहुशाखांतील बहुपर्यायी विषयांची निवड करून पदवी शिक्षण घेता येणार आहे. या समूह शिक्षण संस्था विविध विभागांची निर्मिती करून भाषा, साहित्य, क्रीडा अशा विषयांचे अध्यापन खुले करू शकतील, असेही यामध्ये सांगण्यात आले आहे. यासाठी संस्थांनी ‘अॅकेडमिक बँक ऑफ क्रेडिट’ या सुविधेचा वापर करणे अनिवार्य असणार आहेत. तसेच समूह शिक्षण संस्थांमध्ये सहभागी होणाऱ्या कॉलेजांचे ‘नॅक’ मूल्यांकन हे ‘अ+’ श्रेणी प्राप्त असणे बंधनकारक असेल.

Education Field मध्ये ‘असे’ करा करिअर, मिळेल प्रतिष्ठा आणि चांगल्या पगाराची नोकरी
प्रबोधनाची आवश्यकता
हे बदल विद्यार्थ्यांना खुल्या शिक्षणाचे नवे पर्याय देऊ शकणार आहेत. मात्र हे बदल विद्यार्थ्यांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी शिक्षण संस्थांमध्ये राष्ट्रीय शिक्षण धोरणाबाबत माहिती देणारे कक्ष असावेत, असे यामध्ये स्पष्ट करण्यात आले आहे. यापूर्वीही सर्व शिक्षण संस्थांमध्ये या कक्षाची स्थापना करण्याबाबत सूचना करण्यात आली होती. मात्र त्याला फारसा प्रतिसाद मिळत नसल्याने आयोगाने नाराजी व्यक्त केली होती. विद्यार्थ्यांच्या हितासाठी प्रबोधनाची आवश्यकता असल्याचे स्पष्ट करण्यात आले आहे.

विद्यार्थ्यांना पंचतंत्र शिकवा, अमित शाह यांचा शिक्षकांना सल्ला
शिक्षणाचे नियंत्रण पुण्यातूनच कशाला?-शिक्षणमंत्री चंद्रकांत पाटील