‘करोनाकाळाचा विद्यार्थ्यांच्या शारीरिक आणि मानसिक आरोग्यावरही परिणाम’

म. टा. प्रतिनिधी, पुणे

‘करोनामुळे विद्यार्थ्यांचे फक्त शैक्षणिक नुकसान झाले नसून, विद्यार्थ्यांच्या शारीरिक आणि मानसिक आरोग्यावरही त्याचा परिणाम झाला. त्यांचे शैक्षणिक आणि इतर नुकसान भरून काढण्यासाठी ऑनलाइन शिक्षणाला प्रोत्साहन देण्यापेक्षा प्रत्यक्ष शिक्षणावर भर द्यावा लागेल,’ असे निरीक्षण ‘क्वालिटी एज्युकेशन सपोर्ट ट्रस्ट’चे संचालक नीलेश निमकर यांनी बुधवारी नोंदवले.

‘पुणे इंटरनॅशनल सेंटर’तर्फे आयोजित ‘रिकव्हरिंग लर्निंग लॉस कॉझ्ड बाय कोव्हिड-१९’ या विषयावरील सत्रात ते बोलत होते. निमकर यांच्या संस्थेने राज्य आदिवासी विकास विभागाच्या सहकार्याने नाशिक जिल्यातील आदिवासी भागातील आश्रम शाळांचे करोनापूर्व आणि करोनोत्तर सर्वेक्षण केले. त्यातून समोर आलेली निरीक्षणे त्यांनी या सत्रात मांडली.

निमकर म्हणाले, ‘करोना काळात विद्यार्थ्यांच्या भाषा आणि गणित विषय समजून घेण्याच्या क्षमतांवर परिणाम झाल्याचे सर्वेक्षणातून पुढे आले आहे. फेब्रुवारी २०२०मध्ये केलेल्या सर्वेक्षणात ६३ टक्के शालेय मुलांना सोपे उतारे; तर ४९ टक्के मुलांना अवघड उतारे वाचता यायचे. २०२१मध्ये हेच प्रमाण अनुक्रमे ५२ ते २८ टक्क्यांपर्यंत खाली आल्याचे पाहणीतून पुढे आले. याचे मुख्य कारण म्हणजे मुलांना ऑनलाइन किंवा ऑफलाइन कोणत्याही प्रकारचे शिक्षण मिळाले नाही. काही मुलांनी त्यांचा वेळ खेळण्यात घालवला, तर काहींनी शेतावर काम करण्यात. मुलींनी घरकामात हातभार लावला, तर काही मुलींचे विवाह झाल्याने त्या पुन्हा कधीही शाळेत परतू शकल्या नसल्याचे या पाहणीत दिसले,’ असे निमकर यांनी सांगितले.

ऑनलाइन शिक्षणाला पारंपरिक पदवीचे कोंदण, निर्णयामुळे होणारे फायदे जाणून घ्या
‘CBSE आणि ICSE च्या विद्यार्थ्यांमध्ये आत्मविश्वास अधिक’
निमकर म्हणाले, ‘कुटुंबात एकच मोबाइल, त्यातही त्याला रेंज नाही, यांसारख्या समस्यांमुळे अनेक विद्यार्थ्यांना ऑनलाइन शिक्षण घेता आले नाही; पण ऑनलाइन शिक्षण घेऊ शकलेल्या विद्यार्थ्यांच्या आकलन क्षमतेतही काही विशेष फरक पडलेला नसल्याचे सर्वेक्षणातून स्पष्ट झाले. तंत्रज्ञान प्रत्यक्ष शिक्षणाला पूरक बनू शकते; पण ते त्याला पर्याय ठरू शकत नाही. शैक्षणिक नुकसान भरून काढण्यासाठी शिक्षकांना काही दिवसांचे लक्ष्य देण्यापेक्षा कामाची मोकळीक दिली, तर हे नुकसान लवकर भरून निघू शकते.’

‘ज्ञानप्रबोधिनी’चे संचालक डॉ. गिरीश बापट कार्यक्रमाच्या अध्यक्षस्थानी होते. अर्थतज्ज्ञ डॉ. अभय टिळक यांनी मनोगत व्यक्त केले. पुणे इंटरनॅशनल सेंटरचे संचालक अभय वैद्य यांनी प्रास्ताविक केले.

करोनाकाळातील विद्यार्थ्यांचे शैक्षणिक नुकसान भरून काढण्यासाठी यापुढे उपक्रमशील, प्रकल्पाधारित आणि विद्यार्थ्यांची आकलन क्षमता या तिन्हीचा एकत्रित विचार करून शिक्षकांनी शिकवले पाहिजे. स्थानिक परिस्थितीशी अनुसरून विकेंद्रीत पद्धतीने याची अंमलबजाणी झाल्यास नुकसान भरून काढता येईल.
– डॉ. गिरीश बापट, संचालक, ज्ञानप्रबोधिनी संस्था

विद्यार्थ्यांच्या सर्वागीण विकासासाठी सहशालेय उपक्रम